Kamu Görevlileri Etik
Kurulundan: KAMU GÖREVLİLERİ ETİK KURULU KARARI Dosya
No :
2008/105 Başvuru
Tarihi : 6/11/2008 Karar
Sayısı : 2009/1 Karar
Tarihi : 23/1/2009 A. İHBAR ÜZERİNE RE’SEN İNCELEME B. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN KAMU
GÖREVLİLERİ 1 -
Kazım ÇALIŞKAN – Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı;
Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı 2 -
Adnan TOP – Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu
Üyesi 3 -
Ahmet Eray ATAY – Sigara Sanayi İşletmeleri ve
Ticareti A.Ş. Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyesi 4 -
Ramazan ÖRKAN – Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.Yönetim Kurulu Üyesi 5 -
Fikri ÖZKÖK – Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.Yönetim Kurulu Üyesi 6 -
Mürsel SARI – Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.
Denetim Kurulu Üyesi 7 -
Devrim HASANEFENDİOĞLU – Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Denetim Kurulu
Üyesi 8 -
Metin KAYRAK – Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş. Denetim Kurulu
Üyesi C. RAPORTÖR Selami
CANDEMİR D. İDDİANIN ÖZETİ TEKEL Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Konya Başmüdürlüğüne bağlı
bayi temsilcilerinin her ay düzenli olarak TEKEL A.Ş. yöneticilerinin de
katıldığı toplantılar düzenledikleri ve söz konusu toplantıların
masraflarının ise bayiler tarafından kararlaştırılan sıraya göre karşılandığı
ve bu kapsamda, 2006 yılı Aralık ayı bayi temsilcileri toplantısının ise Şeb-i Aruz haftasına denk gelen günlerde Konya Rixos Otel’de yapıldığı ve bu toplantı masraflarının
Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Konya Başmüdürlüğüne bağlı Tekel ürünleri
toptan satış bayii olan Kaan Sanayi Ürünleri Dağıtım ve Ticaret Limited Şirketi tarafından ödendiği, görev yapılan
kurumla iş, hizmet veya çıkar ilişkisi içinde bulunanlarca karşılanan
ücretsiz konaklamanın hediye alma yasağı kapsamında etik davranış ilkelerine
aykırılık teşkil ettiği iddiasıyla Kurulumuza ihbarda bulunulmuştur. E. İNCELEME Raportör
tarafından hazırlanan raporda, ihbarın usul yönünden ilgili Kanun ve
Yönetmeliğe uygun olduğuna ilişkin görüş değerlendirilerek 18/11/2008
tarihinde konunun esastan incelenmesine geçilmiştir. Dosya
üzerinde ve mahallinde yapılan inceleme sonucunda hazırlanan raporda; Sigara
Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Yönetim Kurulu ile Sigara Sanayi ve İşletmeleri
A.Ş. Yönetim Kurulu toplantılarının tutanaklarına göre, 15/12/2006 tarihinde
her iki anonim şirketin yönetim kurulu toplantılarının Konya’da yapıldığı ve
yukarıda adı geçen Yönetim Kurulu Başkan ve Üyeleri ile Denetim Kurulu
Üyelerinin toplantıya görevli olarak iştirak ettikleri ve Sigara Sanayi
İşletmeleri ve Ticareti A.Ş. Denetim Kurulu Üyesi Metin KAYRAK hariç diğer
görevlilere yolculukta geçen iki gün dahil olmak
üzere üç günlük yolluk ödendiği; Toplantıya
katılanlardan Kazım ÇALIŞKAN’ın bir gece, Adnan TOP’un üç gece, Ahmet Eray ATAY’ın bir gece, Ramazan ÖRKAN’ın
bir gece, Fikri ÖZKÖK’ ün bir gece, Mürsel SARI’nın iki gece, Devrim HASANEFENDİOĞLU’nun
bir gece, Metin KAYRAK’ın iki gece ve Adnan TOP’un görevli olmayan oğlunun ise iki gece Konya Rixos Otelinde konakladıkları, 2.719,69 YTL konaklama
ücreti ve 619 YTL diğer otel masrafları ile birlikte toplam 3.338,69 YTL’nin
tekel ürünleri toptan satış bayiliği yapan Kaan Sanayi Ürünleri Dağıtım ve
Ticaret Limited Şirketi tarafından ödendiği dosyada
örneği bulunan otele ait 18/12/2006 tarih ve 708955
seri numaralı faturadan anlaşıldığı; Aynı
toplantılara katılan her iki şirketin diğer yönetim ve denetim kurulu
üyelerinin ise toplantı sonrası aynı gün döndükleri ve otelde
konaklamadıkları; Belirtilmiştir.
Söz
konusu iddia, bilgi ve belgelere dayanılarak yapılan değerlendirme sonucunda,
yukarıda adları belirtilen kamu görevlilerinin savunmalarının istenmesine
karar verilmiştir. F. SAVUNMALAR İlgililer; Kazım ÇALIŞKAN, Adnan TOP, Ahmet Eray ATAY, Ramazan ÖRKAN, Fikri ÖZKÖK, Mürsel SARI, Metin KAYRAK, Devrim HASANEFENDİOĞLU
süresinde verdikleri yazılı savunmalarında özetle; daha önce de aynı şekilde
Samsun, Tokat, Kayseri, Bitlis, İzmir, Edirne illerinde yönetim kurulu
toplantıları yaptıklarını, 15/12/2006 tarihinde de
Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. ve Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti
A.Ş. nin Yönetim Kurulu toplantılarını, bir önceki
toplantıda alınan karar doğrultusunda, şirket faaliyetlerini yerinde
incelemek, yerel personel ve bayilerin yönetimle doğrudan görüşebilmesi ve
personelin moral motivasyonunun sağlanması, mahallindeki sorun ve önerilerin
tespit edilerek çözüm yollarının aranması, sektördeki rekabet ortamı dikkate
alınarak verimliliğin ve pazar payının arttırılması, öneri ve şikayetler
alınarak fikir alış verişinde bulunulması amacıyla Sigara Pazarlama ve
Dağıtım A.Ş. Konya Başmüdürlüğü binasında yaptıklarını, organizasyonun ev
sahipliğini Konya Başmüdürlüğünün üstlendiğini, Konya Rixos
Otelinde konakladıklarını, konaklama ücreti ve ekstra otel masraflarının
Konya Başmüdürlüğü tarafından karşılandığını düşündüklerini, Konya’da tekel
ürünleri toptan satış bayiliği yapan Kaan Sanayi Ürünleri Dağıtım ve Ticaret Limited Şirketi tarafından karşılandığını önceden
bilmediklerini, etik kurallara her zaman riayet ettiklerini belirtmişlerdir. KARAR 5176 sayılı Kanunun 5. maddesinin verdiği açık yetkiye istinaden
çıkarılan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve
Esasları Hakkında Yönetmelik’in ikinci bölümünde
“Etik Davranış İlkeleri” belirlenmiş olup Yönetmelik’in
15. maddesinde, “Görev yapılan kurumla iş, hizmet veya çıkar ilişkisi içinde
bulunanlardan alınan karşılama, veda ve kutlama hediyeleri, burs, seyahat,
ücretsiz konaklama ve hediye çekleri” nin hediye
alma yasağı kapsamında olduğu hüküm altına alınmıştır. Ayrıca, Yönetmelik’in “Yöneticilerin
hesap verme sorumluluğu” başlığını taşıyan 20. maddesinin ikinci ve üçüncü
fıkralarında ise; yönetici konumunda olan kamu görevlilerine, kurumlarının
amaç ve politikalarına uygun olmayan işlem ve eylemleri engellemek için görev
ve yetkilerinin gerektirdiği önlemleri zamanında almayı, personelinin karşı
karşıya kaldığı mali ve diğer zorluklar konusunda dikkatli davranmayı,
kişisel davranışlarıyla personeline örnek olmayı, etik davranış ilkelerine
uyulup uyulmadığını gözetmeyi ve etik davranış konusunda rehberlik yapmayı
bir sorumluluk olarak yüklediği görülmektedir. Hakkında
inceleme yapılan kamu görevlilerinden, Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. ile
Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş. Yönetim Kurulları Başkanı Kazım
ÇALIŞKAN, Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel
Müdürü Adnan TOP ve Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş. Genel Müdürü
Ahmet Eray ATAY’ın toplantı ve
konaklamanın mevzuata uygun bir şekilde yapılıp tamamlanmasından, bununla
ilgili gerekli tedbirlerin alınmasından yönetici olarak sorumlu tutulmaları
gerekmektedir. İnceleme kapsamındaki diğer kamu görevlilerinin ise,
savunmaları ve dosya içeriği dikkate alınarak toplantının organizasyonundan
sorumlu tutulamayacakları sonucuna varılmıştır. Yukarıda belirtilen nedenlerle hakkında inceleme yapılan kamu
görevlilerinden Kazım ÇALIŞKAN, Adnan TOP ve Ahmet Eray
ATAY’ın Yönetmelik’in
“hediye alma ve menfaat sağlama yasağı”na ilişkin
15. maddesi ile “yöneticinin hesap verme sorumluluğu”na
ilişkin 20. maddesinde düzenlenen etik davranış ilkelerine aykırı davrandıkları
sonucuna varılmış, kararın taraflara tebliğine ve Resmî Gazete’de
yayımlanmasına, tebliğden itibaren altmış gün içinde idari yargıya itiraz
yolu açık olmak üzere 23/1/2009 tarihinde oy çokluğu ile karar verilmiştir. AZLIK OYU Tekel,
Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş.’nin ve Sigara
Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş.’nin Yönetim ve
Denetim Kurulu toplantılarının Konya’da yapılması sırasında, yönetim ve
denetim kurulu başkan ve üyelerinin konaklama masraflarının sigara bayii
tarafından ödenmesi nedeniyle konu Kurulumuza intikal etmiştir. Söz
konusu toplantıların şirket merkezi dışında başka bir ilde yapılması
durumunda bu toplantının yapılış şekli ve masraflarının ne şekilde
karşılanacağını bilen ve bilmesi gereken ve ona göre gerekli tedbir ve
düzenlemeyi yapacak olan kamu görevlisi aynı zamanda bu toplantıyı idare
edecek olan Yönetim Kurulu Başkanı veya Şirket Genel Müdürüdür. Başka bir
ifade ile toplantının mevzuata ve amacına uygun bir şekilde yapılıp
tamamlanmasından ve bununla ilgili tedbirleri almaktan genel müdür veya
başkan sorumludur. Dolayısıyla
Konya’da yapılacak toplantının kişisel masraflarının alınan harcırah yoluyla
mı yoksa temsil ağırlama ödeneğiyle mi karşılanacağı önceden anılan kamu
görevlilerince belirlenecektir. Olayda
inceleme konusu olan kamu görevlileri (bir kişi hariç) kurumlarından hem
harcırah almışlar hem de konaklama ve oteldeki ekstra ücretlerini bir sigara
bayisi ödemiştir. Bayi tarafından ödenen ücretler arasında kişiye ait konaklama
ücreti dışında, görevli kişi dışındaki kişilerin yatak ücretleri, ekstra
hizmet ücretleri de bulunmaktadır. 5176
sayılı Kanunun 3 ve 7 nci maddelerinin verdiği açık
yetki ile çıkarılan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul
ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde “kamu görevlilerinin tüm
eylem ve işlemlerinde, yasallık, adalet, ...... ve dürüstlük ilkeleri doğrultusunda hareket edecekleri” ,
10 uncu maddesinin son fıkrasında da “kamu görevlilerinin, mevzuata aykırı
olarak kendileri için hizmet, imkan veya benzeri çıkarlar talep edemeyeceği,
talep olmasa dahi sunulanı kabul edemeyecekleri” belirtilmiştir. Yukarıda
sözü edilen Yönetmelik Kuralları karşısında Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel
Müdür görevinde bulunan Kazım Çalışkan, Adnan Top ve Ahmet Eray Atay’ın sorumlu kişiler olarak tüm kamu
görevlilerinin konaklama ücretlerini sigara bayiine ödettirilmesi şeklindeki
davranış ve işlemleri etik kurallara uygun görülmemiştir. 5176
sayılı Kanunun 5 inci maddesinde, etik davranış ilkelerine aykırı işlem ve
eylem olduğunun tespiti ve bu konudaki Kurul kararının kesinleşmesi halinde
“bu durumu Başbakanlık, Kurul kararı olarak Resmî Gazete aracılığıyla
kamuoyuna duyurur” denilmiştir. Kanunun
bu kuralı ile etik davranış ilkelerine aykırı davranışın müeyyidesi
belirlenmiştir. Bir bakıma etik’e aykırı davranışlar cezalandırılmıştır. Bu
kural ile kanunun bağlı yetki kuralı mı koyduğu, yoksa Kurula takdir hakkı mı
tanıdığı açık olarak anlaşılamamaktadır. Yalnız maddenin incelenmesinden
“kamuoyuna duyurma ile ilgili kararın Kurulca verileceği, duyurma vasıtasının
Resmî Gazete olduğu, duyurma görevinin Başbakanlığa ait olduğu” açıktır. Etik
kurallara aykırılık tespit edildiğinde bu kararın kamuoyuna duyurulmasının
zorunlu olup olmadığı, bu konudaki kararlarda ayrıca kararın kamuoyuna
duyurulmasının veya duyurulmamasının Kurulca kararlaştırılabileceğinin açıklığa
kavuşturulması için 5176 sayılı Kanunun genel gerekçesi, madde gerekçeleri
incelenmiş olup bu konuda sözü geçen belgelerde bir açıklama bulunmadığı
görülmüştür. Resmî
Gazete ile kamuoyuna duyurma, ilgili kişiyi bir bakıma teşhir niteliğinde
olduğundan kişi üzerinde, görevi ve görev yerindeki diğer kişiler üzerinde
meydana getireceği etkiler düşünüldüğünde önemli ve etkili sonuçlar
doğuracağı açıktır. Ceza
ve Disiplin Hukukunda ceza ile eylem arasında ölçülülük, takdiri hafifletici
sebepler, takdiri ağırlaştırıcı sebepler, geçmişte suç işlememiş olmak gibi
nedenlerle ceza adaletini sağlayıcı bazı kurumlara yer verilmiştir. Ceza adaletini
sağlayan bu kurumlardan 5176 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde düzenlenen
“kamuoyuna duyurma” yönünden de yararlanılması mümkündür. Kanunun
anılan hükmü ile etik ilkelere aykırılık halinde müeyyidenin azamisi olan
“kamuoyuna duyurma” düzenlenmiştir. Dolayısıyla bundan ayrı ve daha ağır bir
ceza uygulanması mümkün değildir. Mesela kamuoyuna duyurma yanında ilgiliye
kınama cezası veya para cezası verilmesi mümkün değildir. Fakat;
çoğuna karar verebilen o şeyin azına da karar verebilir ilkesi uyarınca
Kurulun bu müeyyidenin daha altı bir müeyyide uygulaması mümkündür. O da
etik’e aykırılık tespit edildikten sonra bu kararın özlük dosyasına konulması
veya ilgiliye tebliği şeklinde (kendi davranışlarını düzeltmesi, dikkatli
davranması açısından) olabilir. Bu şekilde uygulamaya yasal bir engel de
bulunmamaktadır. Ayrıca kamuoyuna duyurulmamaya karar verilirken ilgili
hakkındaki bilgilerin (çalışmalarının
iyi, verimli, sicilinin düzgün olması gibi) ve fiilin önemi, ağırlığı gibi
hususların göz önünde tutulacağı da tabidir. Bu
açıklamalar karşısında, olayda bu tür toplantıların bayilerle şirket
arasındaki iş ilişkilerini geliştirmek ve sorunları gidermek için yapıldığı,
teamül halinde olduğu savunmalarda belirtildiğinden Kazım ÇALIŞKAN, Adnan TOP
ve Ahmet Eray ATAY hakkındaki etik kurallara
aykırılık kararının işin niteliği göz önüne alındığında kamu
oyuna duyurulmasına gerek bulunmamaktadır. İnceleme
konusu olan diğer kamu görevlilerinden Ramazan ÖRKAN, Fikri ÖZKÖK, Mürsel SARI ve Devrim HASANEFENDİOĞLU konaklama
ücretlerinin bayi tarafından ödenmesine karşı ayrıca kurumlarından harcırah almışlar.
Metin KAYNAK’ın harcırah aldığı belirlenememiştir. Her
ne kadar konaklama ücretinin bayi tarafından ödenmesinde bu kişilerin bilgisi
olmayabilirse de (yukarıda genel müdür ve yönetim kurulu başkanlarının bu
konuda sorumlu olduklarının belirtilmesi nedeniyle) hem kurumdan harcırah
alıp (harcırahın unsurlarına yemek, konaklama ücreti dahil olması nedeniyle)
hem de bayiye konaklama ücreti ödettirilmesi
Yönetmeliğin Dürüstlük ve Tarafsızlık başlığını taşıyan 9. maddesindeki,
“kamu görevlileri tüm eylem ve işlemlerinde yasallık …..
ve dürüstlük ilkeleri doğrultusunda hareket ederler”
ilkesine uymamaktadır. Bu
nedenle Metin KAYNAK hakkında (harcırah aldığı tespit edilemediğinden) karar
verilmesine yer olmadığı, Ramazan ÖRKAN, Fikri ÖZKÖK, Mürsel
SARI ve Devrim HASANEFENDİOĞLU’nun davranışlarının
etik kurallara aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Durumun kendilerine
tebliği gerekir. Yukarıda
açıklanan gerekçelerle çoğunluk kararına, gerekçe ve esas yönünden
katılmıyorum. Selçuk
HONDU ÜYE |
||||||